Intro
TIGRINJA

ሻብዓይ ኣርእስቲ። ቅርጽን ዓይነትን ህዝቢ

ቅድሚ 18,000 ዓመታት። ኖርወይ ብበረድ ዝተሸፈነት ሃገር እያ ነይራ፣ ቀስ ብቐስ እናሞቐት ስለዝመጸት ድማ። እቲ በረድ መኺኹ፥ እቶም ናብዚ ዝመጹ ናይ ፈለማ ሰባት። ኣብቲ በረድ ኮለል ድሕሪ ምባል ቅድሚ ኣስታት 11,000 ዓመታት ካብ ጀርመን ናብዚ ዝመጹ እዮም፣ እንስሳታት ብምህዳን ድማ ይናበሩ ነበሩ፣ ናውትታት ንምስራሕ እምኒ ይጥቀሙ ነይሮም፥ ክዳውንቶም ድማ ካብ ቆርበት እንሳሳ ዝተሰርሐ ነይሩ፣ ነዚ ዘመን'ዚ ድማ ዘመን እምኒ ኢልና ንጽውዖ፣

ድሕሪ ግዜ ድማ እቲ ክሊማ እናሞቐ ስለዝመጸ። ዓበይቲ ኣግራብ ክቦቕሉ ጀሚሮም፣ ህዝቢ ድማ መሬት ክሓርስን እንስታታት ከፍርን ጀሚሩ፣ ክፈትሉን ክኣልሙን ጀሚሮም፥ ካብ ጸጉሪ በጊዕ ድማ ክዳውንቲ ይሰርሑ ነይሮም፣ ካራታት፤ ፋስን ካልእ ናውትን ድማ ካብ ሓጺን ይሰርሑ ነበሩ፣ ናይ ቀረባ ቤተሰባት ድማ ብሓደ ኮይነን ይነብራ ነይረን፣ ኣቦሓጐ ድማ ሓላፊ ናይ ቤተሰብ ሕርሻ ነበረ፥ ከምዚ ዝበለ ዘመድ-ኣዝማድ ዝሓዘ ቤተሰብ ድማ ‘እንዳ’ ተባሂሉ ይጽዋዕ፣ ኩሉ ሰብ ድማ ውሕስነት፤ ሓለዋን ሓገዝን ብእንዳኡ ይውሃብ ነይሩ፣ ኣብ መንጐ እንዳታት ንዘጋጥም ግጭት። ከም ቤት ፍርዲ ዝመስል። ብቋንቛ ኖርወይ ‘ቲንግ’ ተባሂሉ ብዝጽዋዕ ይፍታሕ ነይሩ፣ ገለ እንዳታት። ሃብታማትን ሓያላትን ስለዝነበራ። ምስ ካልኦት ህዝብታት ኤውሮጳ ንግዲ ይገብራ ነይረን፣

ኣብ 793። ኖርዌጃውያን። ኣብ ምብራቓዊ ገማግም ባሕሪ ሰሜናዊ እንግሊዝ ናይ ንእትርከብ ደሴት ሊንዲስፋርነ (Lindisfarne) ዝነበረት ገዳም ኣጥቂዖም፣ ካብ ዞባ ኖርዲክ ዝኾኑ ህዝቢ። ኣብ ታሪኽ ኤውሮጳ። ንመጀመርታ ግዜ። ኣገዳሲ ተራ ተጻዊቶም፣ ስዊድናውያን፤ ዴንማርካውያንን ኖርዌጃውያንን። ብሉጻት መራኽብ ስለዝነበረኦም። ነዊሕ ዝርሕቐቱ ናይ ባሕሪ ጉዕዞ ጀሚሮም፣ ቪኪንግስ (Vikings) ተባሂሎም ድማ ይጽውዑ ነይሮም፣ ይነግዱ፤ ይዘምቱ፤ ይዋግኡን ባሮት ድማ ይወስዱን ነበሩ፣ ቪኪንግስ። ናይ ገዛእ-ርእሶም ሃይማኖትን ብዙሓት ጣኦት ኣማልኽትን ነይረሞም፣ ብዙሓት ቪኪንግስ። ንኖርወይ ሓዲጐም ኣብ ካልእ ቦታታት ድማ ክሰፍሩ ይኸዱ ነበሩ፣

©O. Væring Eftf. AS©O. Væring Eftf. AS

እዚ ዌብሳይት'ዚ። መወሰኽታ ናይቲ ኣብ መምሃሪ መጽሓፍ ዝርከብ ሻብዓይ ኣርእስቲ እዩ፣ ብዛዕባ እዞም ዝስዕቡ ኣርእስታት ብዝያዳ ከተንብቡ መታን ክትክእሉ ድማ እንሆ፥

  • ኖርወይ። ብድምጽን ስእልን
  • መጓዓዝያ
  • ህዝቢ ሳሚ (Sámi)
  • ነዳዲ
  • መሰል ምጉዓዝ ናብ ቦታታት ገጠር (Allemannsretten)
  • ምግፋፍ ዓሳ
  • ኣብ ኖርወይ ዝርከቡ ፍሉጣት እንስሳታት

Ansvarlig for disse sidene J.W. Cappelens Forlag AS. Læremidlet er utviklet med støtte fra Utdanningsdirektoratet. Tilbakemeldinger: intro@cappelen.no